3    Welke antidepressiva zijn er?

We kunnen antidepressiva in vier groepen onderscheiden:






Voor een goed begrip van de medicijnen is het nodig om de stofnaam en de merknaam of handelsnaam toe te lichten. De chemische stof wordt stofnaam of generieke naam genoemd en wordt met een kleine letter geschreven en de merk- of handelsnaam is de naam die de fabrikant er aan geeft en die wordt met een hoofdletter geschreven. En stofnaam kan verschillende merknamen hebben. Formeel moet achter de merknaam nog het symbool R staan, wat Registered betekent. Amitriptiline heeft dus de stofnaam amitriptyline en de merknamen Sarotex en Tryptizol. Deze terminologie van stof- en merknaam geldt niet alleen voor antidepressiva, maar voor alle geneesmiddelen. In dit boek zal doorgaans de generieke naam worden gebruikt. Iemand die bijvoorbeeld Efexor of Aurorix gebruikt, kan in het alfabetisch register gemakkelijk de generieke naam opzoeken.

TCA's
De naam tricyclische antidepressiva (TCA's) verwijst naar de chemische structuur die bestaat uit drie ringen. Rond 1960 kwamen ze als eerste antidepressiva op de markt en TCA's als de eerder genoemde imipramine en clomipramine werden de meest voorgeschreven middelen bij depressie, totdat in 1988 de SSRI's in opkomst kwamen. Maprotiline wijkt enigszins af van de andere TCA's, maar op grond van fundamentele overeenkomsten wordt het middel ingedeeld bij de tricyclische antidepressiva.













SSRI's

De SSRI's (selective serotonin reuptake inhibitors) remmen specifiek de heropname van serotonine in de synaps, de ruimte tussen de hersencellen. Ze worden ook wel tweede generatie antidepressiva genoemd, omdat ze in de jaren 80 van de vorige eeuw de tricyclische antidepressiva, de eerste generatie, begonnen te overvleugelen, mede ook omdat ze een veiliger bijwerkingenprofiel hadden. Overigens is het niet zo dat de SSRI's ook effectiever zijn dan de TCA's. Sterker nog: bij zeer ernstige depressies genieten de TCA's de voorkeur en wanneer iemand opgenomen wordt voor een depressie, zal die meestal behandeld worden met de TCA van voorkeur, nortriptyline. In Nederland zijn zes SSRI's geregistreerd.














SNRI's

De SNRI's (serotonin noradrenalin reuptake inhibitors) remmen niet alleen serotonine in de synaps, maar ook noradrenaline. In lage dosering remt venlafaxine alleen het serotonine, maar in hogere dosering is het een echte SNRI.  Bij mirtazapine neemt door een sterke stimulering van de afgifte van noradrenaline de serotonine-afgifte toe. Omdat het een chemische structuur heeft die uit vier ringen bestaat, wordt het ook wel een tetracyclisch antidepressivum genoemd. Trazodon gaat in lage dosering juist de afgifte van serotonine tegen en bij hogere dosering verhoogt het de hoeveelheid serotonine. Daarnaast zorgt het voor een grotere afgifte van noradrenaline.










Overige antidepressiva

Mianserine is een `buitenbeentje' en valt niet in n van de genoemde groepen antidepressiva. Het remt zowel de heropname van noradrenaline als serotonine en is een tetracyclisch antidepressivum. Een groot bezwaar is de kans op de potentieel gevaarlijke bijwerking agranulocytose (sterke verlaging van de witte bloedcellen, waardoor de afweer afneemt).

Moclobemide remt het mono-amino-oxydase (MAO). Deze stof breekt serotonine en noradrenaline af, zodat het goed voor te stellen is dat als de werking wordt tegengegaan, dat er dan meer serotonine en noradrenaline overblijft en dat is nou precies wat we willen bij de behandeling van angststoornissen en depressie.

Bupropion heeft niet de serotonine heropnameremming. Het remt wel de heropname van dopamine en noradrenaline.

Agomelatine is een recente loot aan de antidepressivaboom. Het is heel anders werkzaam vergeleken met de andere antidepressiva. Agomelatine is verwant aan het melatonine, een hormoon dat een rol speelt bij het slaap-waakritme, maar kennelijk kan een middel dat op melatonine lijkt ook een rol spelen bij depressie en mogelijk ook bij angst. 

Vortioxetine heeft een effect op de serotonine, maar is niet echt een SSRI.

Hypericum (Sint-Janskruid) is reeds lang een bekend middel, maar is recent ook geregistreerd als medicijn bij milde depressie.









Klassieke of tricyclische antidepressiva (TCA's)
Serotonine heropnameremmers (SSRI's)
Serotonine adrenaline heropnameremmers (SNRI's)
Overige antidepressiva
stofnaam
merknaam
amitriptyline

clomipramine

dosulepine
doxepine
imipramine
maprotiline
nortriptyline
Amitriptyline
Sarotex
Clomiipramine
Anafranil
Prothiaden
Sinequan
Imipramin
Maprotilin
Nortrilen
stofnaam
merknaam
citalopram

escitalopram
fluoxetine

fluvoxamine

paroxetine

sertraline
Citalopram
Cipramil
Lexapro
Fluoxetine
Prozac
Fluvoxamine
Fevarin
Paroxetine
Seroxat
Sertraline
Zoloft
stofnaam
merknaam
duloxetine

mirtazapine

trazodon
venlafaxine
Cymbalta
Xeristar
Mirtazapine
Remeron
Trazolan
Efexor XR
stofnaam
merknaam
agomelatine
bupropion

hypericum

mianserine

moclobemide

vortioxetine
Valdoxan
Wellbutrin XR
Zyban
Hyperiplant
Laif
Mianserine
Tolvon
Moclobemide
Aurorix
Brintellix